Yapay Zekânın Öğretmen Yetiştirme Süreçlerine Entegrasyonu: Pedagojik Fırsatlar, Engeller ve Etik Dönüşümler Üzerine Öğretim Üyelerinin Görüşleri

Bu araştırma, yapay zekâ (YZ) teknolojilerinin öğretmen yetiştirme süreçlerine entegrasyonunu; pedagojik olanaklar, sistemsel engeller, etik sorunlar ve gelecek perspektifleri bağlamında öğretim üyelerinin görüşleri doğrultusunda incelemektedir. Alanyazında YZ’nin eğitimde kullanımına ilişkin çalışmalar giderek artmakla birlikte, öğretmen yetiştirme süreçlerinin özellikle öğretim üyelerinin deneyim ve anlamlandırmaları temelinde, bütüncül ve etik bir çerçevede ele alındığı araştırmaların sınırlı olduğu görülmektedir. Bu çalışma, söz konusu boşluğu öğretim üyelerinin lived experience (yaşantı temelli) perspektiflerini merkeze alarak doldurmayı amaçlamaktadır. Nitel olarak planlanan bu araştırma olgubilim deseninde yürütülmüş; Türkiye’deki devlet üniversitelerinde görev yapan 16 öğretim üyesi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Fenomenolojik yaklaşım, öğretim üyelerinin YZ destekli öğretmen yetiştirme süreçlerine ilişkin deneyimlerini, algılarını ve bu sürece yükledikleri anlamları derinlemesine ortaya koymak amacıyla tercih edilmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bulgular, YZ’nin mikro öğretim simülasyonları, anlık geri bildirim mekanizmaları ve kişiselleştirilmiş öğrenme ortamları aracılığıyla öğretmen adaylarının pedagojik becerilerini geliştirmede önemli fırsatlar sunduğunu göstermektedir. Bununla birlikte dijital altyapı yetersizlikleri, öğretim üyelerinin YZ yeterliklerinin sınırlılığı, YÖK–MEB arasındaki kurumsal koordinasyonda yaşanan olumsuz durumlar ve duygusal-teknolojik gerilimler, entegrasyon sürecinin önündeki temel engeller olarak ortaya çıkmaktadır. Ayrıca veri gizliliği ihlalleri, algoritmik önyargı riski ve öğretmenlik kimliğinin dönüşümüne ilişkin etik ikilemler, öğretim üyeleri tarafından kritik sorun alanları olarak değerlendirilmektedir. Araştırma sonuçları, YZ destekli öğretmen yetiştirmenin ancak teknik, pedagojik ve etik boyutların bütüncül bir yaklaşımla ele alınmasıyla sürdürülebilir hâle gelebileceğini ortaya koymaktadır. Bu doğrultuda, öğretmen yetiştirme programlarına YZ okuryazarlığı derslerinin eklenmesi, ulusal düzeyde etik ve yasal çerçevelerin geliştirilmesi ve insan merkezli teknoloji politikalarının benimsenmesi önerilmektedir.